BLINDSKERIÐ GÓÐA
Ólafur Jóhannesson - leikstj.

Á þessari síðu má finna uppgjör af heimildarmyndinni "Blindsker - Saga Bubba Morthens". Verkefnið er unnið frá miðju ári 2002 til nóvember 2004. Mýmargir tökudagar, vinna, streð og púl. Eftir stendur glæsilegt verk um einn okkar vinsælasta og jafnframt merkilegasta tónlistarmann. Þetta uppgjör er birt til þess að sýna hvar íslensk kvikmyndagerð stendur í raun og veru. Blindsker setti aðsóknarmet í kvikmyndahúsum fyrir heimildarmyndir, fékk Edduverðlaun sem besta íslenska heimildarmyndin árið 2004 auk þess sem hún seldist prýðilega í videósölu og var seld í sjónvarp. Niðurstaðan er sú að það er næstum því glórulaust að vera standa í þessu kvikmyndalífi. Myndin kemur út með tap upp á um þrjár milljónir.

RÚV

Hér neðst á síðunni má finna kostnaðar- og innkomuyfirlit fyrir verkið. Það sem stóð m.a. í vegi fyrir því að myndin næði að svara kostnaði var hve mikið RÚV rukkaði okkur um þær átján mínútur sem við notuðum frá stofuninni. Átján mínútur, réttur fyrir a) kvikmyndahús og b) myndbandsréttur (dvd) kostaði 1.400.000 Kr - á móti var myndin keypt á 1.500.000 kr þannig að verkið er nánast tekið "upp í" kostnað við safnaefni. Þarna rukkar RÚV okkur um 77.000 Kr pr. mínútu á móti þeim 15.000 Kr sem þeir borga á móti (Blindsker er 100 mínútur). Þannig má sjá að RÚV gerir ráð fyrir því að við kvimyndagerðarmenn hafi margfalt meiri kaupgetu en stofnunin sjálf. Sem er vandséð þar sem kaupgeta okkar byggir að verulegu leiti á því sem RÚV greiðir, enda langstærsti kaupandi heimildarmynda á Íslandi. Þetta hlýtur að teljast afar ósanngjarnt, ef á einhvern skyldi hallað þá ætti það að vera RÚV enda allir sammála um menningarlegt hlutverk þess.

Staðan er sú að á safnadeild RÚV eru innlendir kvikmyndagerðarmenn rukkaðir um hærra verð á mínútu en stofunin kaupir af okkur. Það er engin verðlisti til yfir safnaefni RÚV, hann var til og samsvaraði verðlista Kvikmyndasafns Íslands, en virðist hafa horfið fyrir nokkrum árum þegar geðþótta-verðmat á efninu tók við. Þarna er við framkvæmdastjóra RÚV að sakast. Ef við hefðum keypt sama magn af efni frá Kvikmyndasafninu þá hefðum við líklega getað keypt það á 25.000 kr á mínútuna. Það er hvorki til verðlisti yfir safnaefni RÚV né aðkeypt efni sem er bagalegt. Kvikmyndagerðamenn hafa í áratugi barist fyrir verðramma á aðkeyptu sjónvarpsefni. Hafa stjórnendur RÚV litið á safnaefni sitt sem vænlega matarholu sem verður að teljast vægt til orða tekið ámælisvert. Ég set Þetta fram öðrum kvikmyndargerðarmönnum til varúðar. Þetta er óréttlætanlegt, að Sjónvarpið, sem skattþegnar hafa rekið frá upphafi, skuli skapa sér sértekjur með Þessu móti. Ég er einn af þeim sem rek RÚV, stofunin á að safna samtímaefni fyrir komandi kynslóðir. Við kvikmyndagerðarmenn eigum að geta haft bein afnot af því, gegn eðlilegu umsýslugjaldi, og geta borið það á borð almennings. Kaup á á téðu safnaefni voru skilyrt við sýningar á Blindsker á RÚV, undirrituðum var sagt að safnaefnið myndi kosta mun meira ef Stöð 2 fengi myndina til sýninga.

Innkaupsverð RÚV á íslensku efni hefur lækkað svo mikið á undanförnum árum, að hafi verið erfitt að stunda þessa iðngrein í den tid, þá er það næsta ómögulegt í dag. RÚV er einfaldlega ekki í liði með okkur, lætur okkur sitja á hakanum, svo mjög að þeir eru að ganga af okkur dauðum. Það er í sjálfu sér ekkert flókið sem þarf að gera upp í Efstaleiti, og það er starf Páls Magnússonar að setja viðunandi starfsskilyrði fyrir dagskrástjóra innlendrar dagskrádeildar. Það liggja mörg viðamikil innlend verk ósýnd og ókeypt af RÚV, svo mörg að það er blátt áfram skammarlegt. Vissulega hefur RÚV staðið sig vel í mörgum málum, en ef það verður ekki betur hlúð að óháðum innlendum myndum stefnir í menningarlegt stórslys.

Eins og ástandið er í dag, er nær enginn möguleiki fyrir kvikmyndagerðarmenn að blómstra á innlendum vettvangi. Er eitthvert kvikmyndafyrirtæki á undanförnum árum sem hefur sýnt fram á hagnað? Ekki Kvikmyndasamsteypan, ekki Saga Film, ekki einu sinni Latibær. Það þarf að styrkja samstarf RÚV og kvikmyndargerðarmanna í landinu þannig að einhver möguleiki sé fyrir atvinnugreinina að þrífast. Til að svo geti orðið þurfa Páll Magnússon og Þorgerður Katrín að leggja höfuðið í bleyti og kippa þessu í liðinn- því framtíðin getur orðið ansi björt ef tekið er á þessu með uppbrettar ermar.

Á meðan þetta ástand varir, á meðan RÚV undirborgar kvikmyndagerðarmönnum, á meðan RÚV reynir að skapa sér sértekjur út á þessa völtu starfsgrein, þá vil ég biðja kvikmyndargerðarmenn að nota getnaðarvarnir við atlot, því þið munuð aldrei ná að fæða börnin ykkar að óbreyttu ástandi. Því enn í dag ríkir meðal þjóðarinnar sami smáborgaralegi hugsunarhátturinn og var á tímum Sölva Helgasonar eða Bólu-Hjálmars, þar um hefur ekkert breyst.

Það er miklvægt að segja sögur, gera myndir, samtíma okkar til hollustu til þess þurfa allir að leggjast á eitt.

Ólafur Jóhannesson